VOCs (Volatile Organic Compounds – Uçucu Organik Bileşikler) ölçüm ve analizi olarak ülkemizde adından bahsedilen uçucu organik bileşikler; organik yapıda, kaynama noktası düşük, kolay buharlaşabilen bileşiklerdir. Baca gazı, hava kalitesi ve çalışma ortamı, su ve toprak kapsamlarında VOC ölçümü, örnekleme ve analizi yapılır.
VOC bileşiklerinin bazıları şunlardır: 1-büten, izopiren, etil benzen, etan, trans-2-büten, n-hekzan, m+p-ksilen, etilen, cis-2-büten, i-hekzan, o-ksilen, asetilen, 1.3-bütadien, n-heptan, 1,2,4-trimetilbenzen, propan, n-pentan, n-oktan, 1,2,3-trimetil benzen, propen, i-pentan, i-oktan, 1,3,5-trimetil benzen, n-bütan, 1-penten, benzen, formaldehit, i-bütan, 2-penten, toluen…
Çevre Mevzuatında, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği, Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği, Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik kapsamlarında VOC ölçüm, örnekleme ve analizi yapılmaktadır.
6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanununa göre, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmelik gereği Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik kapsamında VOC ölçümü ve analizi yapılmaktadır.
VOC Ölçümü Nasıl Yapılır?
VOC ölçümü; bacadan, dış veya iç ortam havasından alınan numuneler ile aktif olarak yapıldığı gibi hava kalitesi ölçümlerinde pasif örnekleme olarak da yapılmaktadır. Aktif örnekleme için genel prensip standartların belirlediği akış hızında, standartların belirlediği hacimdeki havayı aktif karbon gibi adsorblayıcı maddeler içeren tüplerden geçirerek, uçucu organik bileşiklerin adsorblanmasını sağlamak ve ölçüm sonunda tüpün hava almayacak şekilde kapatılarak standartların belirlediği uygun taşıma ve saklama koşullarında VOC analizi için laboratuvara getirmektir. Pasif örneklemede ise tüpler modelleme programı ile tespit edilen noktalara yerleştirilir ve uçucu organik bileşiklerin herhangi bir cihaz olmadan doğrudan tüpün içindeki adsorban üzerinde tutulması sağlanır.
Adsorblayıcı madde seçimi; standartlarda belirtilen VOC’ler çeşidine göre belirlenir. Adsorblayıcı madde içeren tüpler girişime yol açmayacak inert malzemelerden yapılmaktadır. Tüplerin içerisine standartların belirlediği miktarda adsorblayıcı madde bulunmaktadır.
Toprak ve sudan VOC örneklemek için ulusal/uluslararası standartlardan yararlanılır.
VOC Analizi Nasıl Yapılır?
VOC analizi gaz kromatografi cihazları ile yapılmaktadır. GC-FID, GC-MS veya GC-MS-MS cihazları ile istenilen hassasiyette analizler yapılabilir.
Baca, dış veya iç ortam havasındaki VOC ölçümü sonunda elde edilen aktif karbon tüpleri laboratuvarda ön işleme tabi olur. Bu ön işlem, adsorban madde üzerine adsorblanan uçucu organik bileşiklerin uygun çözücü içine alınarak cihazda okutulmak için hazır hale getirilmesidir.
Su ve/veya topraktan alınan numuneler laboratuvara getirildiğinde standartlara uygun olarak ön işleme tabi tutulur, VOC’ler bir çözücü içine alınır ve GC-FID, GC-MS veya GC-MS-MS cihazlarında okutmalar yapılarak miktarsal ve bileşik olarak tayin edilir.
