Kauçuk, oda sıcaklığında orijinal boyutun iki katına uzayabilen ve belirli bir zaman sonra eski boyutuna dönebilen bir malzemedir. Kauçuk, çok fazla kullanım alanı bulunan lastik malzemelerin temel hammaddesidir. Dünyada yılda 12 milyon tonun üzerinde kauçuk üretilir. Üretilen kauçuk miktarının 1/3’ü doğal kauçuktur. Kalanı ise petrolden elde edilen ve kimyasal maddelerle üretilen yapay kauçuktur.
Kauçuk Nedir?
Doğal kauçuk, ağaçların özsuyundan üretilen malzemedir. Petrol ürünlerinden üretilen ise yapay (sentetik) kauçuktur. Doğal kauçuk, Ekvator çevresinde bulunan kauçuk ağacının kabuğundan akan sütümsü özsudan (lateks) elde edilen bir malzemedir. Yapay kauçuğun ise 100’ün üzerinde türü bulunmaktadır.
Kauçuk malzemenin esnek yapısı diğer malzemelere kıyasla üstünlük sağlar. Esnek yapıda olması, kauçuk malzemeye her alanda kullanım kolaylığı sunar. Endüstride kauçuk yaygın olarak sızdırmazlık malzemesi, sıvı iletimi, otomobil lastiği, ses ve titreşim önleyici biçiminde özetlenebilir.
Kauçuk, sanayide kullanılan oldukça önemli bir hammaddedir. Ayakkabı, hortum, yağmurluk, araba lastiği, emniyet kemerleri kauçuktan elde edilen malzemelerdir. Kauçuk iyi bir yalıtkan malzeme olması sebebiyle elektrik tellerinde de tercih edilmektedir. Ayrıca doğal ve sentetik kauçuğun oldukça önemli bir kısmı lastik üretiminde kullanılmaktadır.
Kauçuk İmalatında Oluşabilecek Hastalıklar ve Olası Kazalar
Kauçuk malzemelerin üretiminde, çalışanların zarar görebileceği pek çok kimyasal madde kullanılır. Bu maddeler; katkı maddesi olarak toz, katı maddeler, yağlar, polimerler, ısınma esnasında ortaya çıkan buhar ve solventlerdir. Bu tür kimyasal maddelerin kullanımı esnasında yanlış bir uygulama yangına sebep olabilir.
Kauçuk tozu yanabilen özellikte olabilir. Bu nedenle çalışılan ortamda organik tozlar patlama ve yangınlar söz konusu olabilir.
Kauçuk üretimi esnasında çalışanların el, yüz ve vücut bölümlerinin temasının ardından kontakt dermatit ve kauçukta yer alan doğal kauçuk lateks proteininden kaynaklı lateks alerjisi meydana gelebilir. Kontakt dermatit, yalnızca kauçuktan değil kauçuk imalatı esnasında kullanılan diğer kimyasallardan kaynaklı da meydana gelebilmektedir.
Etilen üretimi esnasında üretilen ve renksiz bir yapıya sahip olan 1,3 bütadien, sentetik kauçuk üretimi sırasında yaygın olarak tercih edilir. Yapılan çalışmalara göre, bu maddenin kanserojen olduğu ve özellikle lenf kanserine yol açtığı tespit edilmiştir.
Kauçuk Dumanı Ölçümü
Kauçukla çalışılan ortamlarda çalışanın kimyasal tehdide maruz kalmaması için kauçuk dumanı ölçümü yapılması gereklidir. Havada yer alan kauçuk dumanı ve toz miktarını ölçmek için kullanılan metot MDHS 47/3 dür. Metoda göre, ölçüm kişinin maruz kaldığı ortamdaki havanın kişisel örnekleme pompası kullanarak 2 l/dk debiyle filtreye çekilmesiyle gerçekleşir ardından filtrenin analize girmesi ile ölçüm sonuçlanıp raporlanır.
Kauçuk tozunun sınır değeri 6 mg/m3, kauçuk dumanının sınır değeri 0,6 mg/m3 tür. Sonuçlar bu sınır değerler ile karşılaştırılır.
AEM Laboratuvarı; uzman kadrosu, teknik imkanları ve kaliteli hizmet anlayışı ile iş hijyeni ölçüm ve analizleri konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan yetkili, TÜRKAK’tan akredite bir kuruluştur.
